Hazırlayan: Gökçe UYANIK

Her birimiz gün içerisinde kim bilir kaç farklı reklamla karşılaşıyoruz. Oysa bunların yarısı bile aklımızda kalmıyor. Bu yoğunluk içinde bir reklam üzerimizde farklı ve güçlü bir etki yaratmalı ki, bunca seçeneğin arasında aklımızda kalsın, seçilsin ve vazgeçilmez olabilsin. (1)

Aslında durup dikkat ettiğimizde tüm çevremiz bizleri baştan çıkarmaya çalışan renkli stratejilerle dolu. Simgesel bir düzenin içerisinde olduğumuz için her biri, olduklarından fazla anlam ve değer yüklenmiş formlardan oluşuyor. Artık yeniliklerin arayışı içerisindeyiz. Bu nedenle tasarlanmış ürünlerin yanında pazarlanan bir olgu daha var, “Yeni Pazar Stratejileri”. Artan talepler ve üretim fazlalığı doğrultusunda projeler, ticari anlamda kazanç sağlanması, eğlenceli ve farklı olması, cazibeli olması düşünülerek yapılıyor. Daima göz önünde bulunarak “tüketiciye tanıdık gelmeye” çalışmak, günümüz pazarında en fazla uygulanan yöntemdir ve çok etkili bir stratejidir. Bu şekilde kendinizi bile markalaştırabilirsiniz, Paris Hilton örneği gibi. Diğer bir yöntemse, aktarılmak istenilen mesajı ve ürüne iliştirilen kuvvetli duyguları bir formla simgelemektir. Yıllardır var olan ve daima alıcısı olan siyah-beyaz Convers’lerin özgürlüğü ve gençliği sembolize etmesi gibi. Aslında seçici algının temelinde daima güncellik yatmaktadır. Bu nedenle tüm firmalar için asıl hedef, bugünü farklı bir gözle değerlendirerek, geleceği daha önceden tahmin etmeye çalışmaktır. Böylece tüketici beklentilerinin üstüne çıkmak ve o zaman geldiğinde değişen isteklerini karşılayabilmektir. Burada da karşımıza güçlü bir belirleyici olarak trendlerin çıktığını söyleyerek asıl konumuz olan trendlerden, ya da olmasına izin verilenlerden bahsetmeye başlayabiliriz.

İşte size çok tanıdık gelebilecek ancak yeni olan bir kavram “trend.” Hatta kelimenin kullanımı bile şu aralar pek çok alanda yükselen bir trend. İngilizce bir kelimedir ve dilimizdeki tam karşılığı “eğilim” dir. Belirli değişkenler kümesinin aynı doğrultuda gösterdikleri düzenli değişim” anlamına geliyor. Kelimenin, yaşamı ilgilendiren her alanda kullanıldığını duyabilirsiniz. Konuşma dilinde her ne kadar moda ile beraber kullanılsa da modanın aksine, trendler kitlesel eğilimler olduklarından, moda trendlerin, trendler de toplumsal değer ve davranışların takipçisidirler ve bu yönde değişiklik gösterirler. Ancak hangisinin ne kadar süre etkili olacağını söylemek zordur. Her eğilimi de akımlarla karıştırmamak gerekiyor. Trendler daha güncel ve daha geçicidirler. Çok hızlı değişiklik gösterebilirler. Uzun ömürlü olanlar “makro trendler”, kısa süreli olanlar ise “mikro trendler” dir. (2)

Her yerde ortaya çıkan bu ortak dinamiklerin belirlenmesi için, birçok firma organizasyonları içinde, trend takibine yer veriyor. Böylece taleplerin ne yönde değişebileceği değerlendiriliyor. Değişim rüzgarlarını yakalamakta usta bir beceriye sahip olan tüm yenilikçi firmalar da bunu “color trends manager” pozisyonundaki trend uzmanları sayesinde Başarabiliyorlar ve hatta eğilimlere yön verebiliyorlar. Burada karşımıza trendlerle ilgili iki farklı kavram çıkıyor, “trendwatching” trendlerin takip edilmesi ve “trendsetter” trendlerin belirlenmesi. Aslında hiçbir firma veya kişi toplumsal eğilimleri tek başına değiştiremez. Çünkü tüm bu eğilimler, temelde toplum içindeki düşünce yapılarından ortaya çıkıyorlar. Toplumsal her olguda olduğu gibi bu öncü gruplar, gençler ve yenilikçi düşünce yapısındaki bireylerden oluşuyor. Gruplardaki algıyı değiştiren tüm olaylar da trendlerin oluşmasındaki önemli faktörlerdendir. Örneğin 2005 doğal afetler, ölümlerle dolu bir yıl oldu ve bunun davranışlarımıza, tasarımlarımıza bir yönde etkisi mutlaka olacaktır. Hippilerin simgeledikleri özgür ve barışçıl bir dönemin, o dönemdeki tasarımlarda etkili olması gibi.

Bugün güncel olan tüm trendleri ve hedef tüketicileri dünya pazarı yıllar öncesinden belirlemiş oluyor. Örneğin Zandl Group, günümüzde yükselen bir trend olan “sağlıklı yaşam” trendini ve bunun yaşantımızın her alanında getireceği değişimleri, bundan tam 12 yıl önceden sezmiştir. (3)

Bununla beraber sadece doğal malzemelerin kullanılması, biyolojik sistemlerden etkilenilerek tasarımlar yapılması, hep sağlıklı yaşam eğilimleri doğrultusunda ortaya çıkmışlardır. Örneğin, Parans Daylight AB’nin “gün ışığı taşıma sistemleri” , Habitat’ın ürünleri ve yeni “içme suyu” markası Dasani bu istekler doğrultusunda ortaya çıkmışlardır.

Güçlü alternatiflerine karşın, her ülkede Apple’ın satışlarını büyük oranda yükselten iPotlar, bu yıl çok yaygın bir trend oldu. Özellikleri, herkesin sahip olmayı isteyeceği sürekli yenilenen modelleri ve kullanım imkânlarının çoğalmasıyla, her alanda tercih edilmeye başlandılar. Hızla değişen modelleriyle de giderek daha da yaygınlaşacak gibiler. Bunu fark eden Porshe gibi dünyanın önde gelen otomobil markaları da standart ekipman olarak iPot destekli sistemler kullanmaya başladılar.

(1) Amerika’da tüketici algısı üzerine yapılan araştırmaların sonucudur.
(2) Tanımlar, T. Veikkola ile yapılan röportajdan alınmışlardır.
(3) Zandl Group, 1986’dan bu yana var olan bir şirkettir. Araştırmalarında hazırladıkları formları, Amerika’daki 82 milyon tane gence düzenli olarak uygulayarak yapıyorlar ve tüm sonuçları “the hoot sheet” adıyla yayımlıyorlar.

Teknolojide güçlü bir eğilim daha var, Nokia. IPot gibi Nokia da dünyadaki pek çok ülkede en çok tercih edilen markalardan bir tanesi. Telefon sektöründeki pek çok tasarım ve iletişim sisteminin de lideri. Sürekli artan modellerindeki en son teknoloji ve stil özellikleri sayesinde, değişen isteklere hemen cevap verebiliyor. Son zamanlarda kullanımı yaygınlaşmakta olan en son yenilik “sanal günlükler” de sadece Nokia’nın son serisindeki telefonların sahip oldukları özelliklerle yapılabiliyor. Gönderilen kısa mesaj, video kayıtları ve fotoğrafların yüklenmesinden sonra renkler ve şablonlar seçiliyor, gerisi de çok kısa bir sürede otomatik olarak hazırlanıyor. Ayrıca bu “Lifeblog” sistemi sayesinde oluşturulan blogların sayısı, büyük şirket ve haber kanallarının kullanmaya başlamasıyla, iki yıl içinde yüz binden, elli milyona ulaştı. (4)

Fiziksel küçülme sınırlarını zorlayarak, içinde pek çok özelliği barındıran modelleriyle Nokia, önümüzdeki yıllarda da trend olacaktır. Hayatımızın her alanına giren bilgisayarla olan iletişimimizin güçlenmesi sonucunda, insanlara hizmet için çalışmaya başlayan bu makineler artık insanlarla beraber çalışmaya ve hatta “sosyal arkadaşlar” olmaya başladılar. Sony ve Honda’nın geliştirdikleri teknolojiler sayesinde artık dış görünüşleriyle de bizlerin kopyası gibiler. (5) Böyle bir etkileşim içerisinde biz de onlara benzemeye başladık. Aynı anda mükemmel şekilde birçok işi yapmayı başaran bilgisayarlardaki sistem güçlerini ve iletişim ağlarını taklit ediyoruz. İnternette araştırma yaparken, aynı anda birden fazla kişiyle konuşmamız, müzik dinlememiz ya da televizyon açıkken, bir yandan da kitap okumamız hep buna örnek olan gündelik davranışlarımızdandır. Aslında sahip olduğumuz gündelik eşyalardan da artık bu tür özellikleri göstermelerini bekliyoruz. “Sadece bir telefon olmasın” derken artık “sadece bir oturma grubu olmasın” demeye başladık. Her üründe farklı biçimsel şekiller, birleşmiş fonksiyonlar ve tarzlar aramaya başladık. Gelişen iletişimle beraber mobilyalardaki biçimsel arayışlar ve tarzlar da birleşmeye başladı.”Hybrid / melez olarak tanımlayabileceğimiz bu yaklaşım teknolojiyle beraber ilerliyor.” (6)

Günümüzde her kavram artık iç içe geçmiş durumda. Aslında çok büyük olmasına rağmen, küçük olarak nitelendirebileceğimiz dünya piyasası içindeki güçlü markalar da, bir bakıma rekabet içinde olmalarına rağmen, bir araya gelmeye başladılar. Böylece birlikte çalışan markalar yeni bir trendi başlatmış oldular. Bir anlamda kişisel tarzlarını aldıkları ürünlerle yansıtmayı tercih eden tüketiciler sayesinde markalar, verdikleri “kaliteli” imajı ile tercih edilmeye devam ediliyorlar. Kurulan ortaklıklar sayesinde de markalar daha fazla değer kazanarak, satışlarını arttırıyorlar. İsteklerin farklılaşması ve bir o kadar da çoğalması nedeniyle artık daha fazla ihtiyaca yönelik tasarımlar yapılıyor. Pazarlama politikası içinde, başka büyük bir firmayla bir araya gelerek yeni ürünler tasarlayan çok güçlü örnekler var, Hp ve Compac firmaları, Puma ve Mini Cooper’ın tasarımı Puma Mini Cooper S, Mercedes ve Swatch’ın “open your mind” sloganıyla piyasa sürdüğü ortak ürün Smart, ilk akla gelen örnekler. Büyüyen cep telefonu piyasasındaki en son örnek de Sony ve Ericsson gibi iki büyük firmanın birleşerek oluşturdukları Sony Ericsson Mobile Communications AB oldu. 2005 yılında K750 modeliyle “en iyi kameralı telefon ödülünü” alan Sony Ericsson ortaklığı için başkanı Miles Flint “bu birleşme sayesinde, bir yandan mobil müzikte standartları belirlerken bir yandan da görüntüleme alanındaki ilerlememizi sürdüreceğiz” diyerek, piyasada sarsılması çok zor bir oluşumun içinde olduklarını açıklamıştır.(7)

Sürekli değişen Pazar içerisindeki yenilikçi arayışta, pek çok form ve kavram kadınsılaşmaya başladı. Sahip olduğu ekonomik olanaklarının artması sonucunda daha fazla özgür ve güçlü olan kadınların, giyim ve yaşam tarzları değişti. Kadınlar, böylece kendileriyle ilgili tüm sektörleri de harekete geçirmiş oldular. Hatta satışları arttırabilmek için, yeni stratejiler geliştiren firmalar zerafeti ön plana çıkaran tasarımlar yapmaya başladılar.

Bu, Nokia’nın N serisindeki modellerde, en son araba tasarımlarına yansıtılan “dişilik” de ve tüm diğer sektörlerde kolayca fark edilebiliyor. Bir yandan, erkekler de bu işin içine katıldı. Mesela pırlanta küpeyi ve bunları takan erkekleri “trendy” saymak da bu eğilimin bir sonucudur. Karşımıza trend gibi duymaya alışkın olduğumuz yeni bir kavram daha çıkıyor. Trendy, trend olan eğilimler içindeki, daha geçici kavramları ifade ediyor.

Bireyselliğin giderek önem kazanmasıyla, kişiye özel tasarımların kullanılması ve bu tarz hizmetlerin günden güne artması sonucunda bir trend daha ortaya çıkmıştır. “Bir tek bende olsun, benim için olsun” talepleri sonucunda oluşan, plazalar, özel uçaklar, VIP servisler yüksek gelirli kişilerin isteklerine cevap vererek, imkânlarıyla büyülüyorlar. Aslında sadece lüks yerlerde değil, yaşantımızın çok daha farklı alanlarında da bu tip hizmetleri görmek mümkün. Rocke’n coke’ daki gri VIP bileklikleri, konserlerdeki VIP girişleri söylenebilecek örneklerden sadece ikisidir.

(4) Blog, dinamik olarak anlık html sayfası hazırlanabilecek, online bir sistemdir. Yüklenilen kısa mesaj, fotoğraf ve video kayıtlarının, şablon ve renkleri seçildikten sonra her şey otomatik olarak oluşturulur. Bu sistemi sağlayan “lifeblog” da Nokia tarafından oluşturulmuş bir telefon programıdır. (http:www.nokia.com/lifeblog)
(5) Hümanitler yani insansı robotların tasarım projeleri 1986’da başlamıştır.
(6) Derin Sarıyer ile yapılan bir röportajdan alınmıştır.
(7) Miles Flint’in açıklamaları, Sony Ericsson web sayfasından alınmıştır.